Η πρόσφατη αμερικανική επίθεση εναντίον πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Ιράν έχει προκαλέσει ένα κύμα νευρικότητας στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές και ενεργειακές αγορές . Η επίθεση, η οποία έρχεται μετά από εβδομάδες κλιμάκωσης της έντασης στη Μέση Ανατολή, έχει θέσει επενδυτές και αναλυτές σε ένα από τα πιο αβέβαια και ευαίσθητα σενάρια που έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια.
Τις ώρες αμέσως μετά τον βομβαρδισμό, οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν, ενώ οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές αγορές και τα επενδυτικά περιουσιακά στοιχεία υψηλού κινδύνου διαπραγματεύονταν με εξαιρετική προσοχή . Η πιθανότητα αποκλεισμού του στρατηγικού Στενού του Ορμούζ —μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου αργού πετρελαίου και ένα παρόμοιο ποσοστό του υγροποιημένου φυσικού αερίου— έχει γίνει το επίκεντρο της προσοχής. Οι φόβοι για περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης αυξάνουν την αστάθεια σε όλους τους τομείς.
Πετρέλαιο και ενέργεια, στο μάτι του κυκλώνα
Από την ανακοίνωση της αμερικανικής επίθεσης, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού πετρελαίου Brent έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 11%, και το αμερικανικό West Texas Intermediate έχει σημειώσει παρόμοια αύξηση . Τα στοιχεία δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την υπάρχουσα νευρικότητα: οι ειδικοί υποδηλώνουν ότι, σε περίπτωση αποτελεσματικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, η τιμή ενός βαρελιού θα μπορούσε να σκαρφαλώσει στα 120 ή ακόμα και στα 130 δολάρια , μια κατάσταση που δεν έχει παρατηρηθεί από τις ιστορικές ενεργειακές κρίσεις.
Δεν βρίσκεται μόνο το αργό πετρέλαιο υπό πίεση, αλλά και το φυσικό αέριο έχει δει σημαντικές αυξήσεις τιμών . Αυτή η διπλή πίεση επηρεάζει ιδιαίτερα την Ευρώπη, η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές για να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες, καθώς και τις ασιατικές χώρες, τους κύριους αγοραστές υγροποιημένου φυσικού αερίου που εξάγεται από την περιοχή του Κόλπου.
Οι άμεσες συνέπειες αρχίζουν να γίνονται αισθητές στις τιμές της βενζίνης σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το μέσο κόστος ανά γαλόνι ήδη αυξάνεται και απειλεί με περαιτέρω αυξήσεις τις επόμενες ημέρες. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι εάν η κρίση συνεχιστεί, η μέση τιμή της βενζίνης θα μπορούσε εύκολα να ξεπεράσει τα 3,40 δολάρια ανά γαλόνι , ακόμη και τα 5 δολάρια εάν η κατάσταση επιδεινωθεί.
Ειδικοί όπως ο Patrick de Haan επισημαίνουν ότι η αύξηση της τιμής θα μπορούσε να μετακυλιστεί άμεσα στους καταναλωτές , αυξάνοντας το κόστος όχι μόνο των καυσίμων, αλλά και της ηλεκτρικής ενέργειας —ιδίως λόγω των επιπτώσεων στους σταθμούς παραγωγής ενέργειας συνδυασμένου κύκλου και στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα— και των βασικών προϊόντων λόγω του αυξημένου κόστους μεταφοράς.
Χρηματοπιστωτικές αγορές, επενδύσεις και περιουσιακά στοιχεία ασφαλούς καταφυγίου
Η αντίδραση των διεθνών χρηματιστηριακών αγορών ήταν, προς το παρόν, λιγότερο δραματική από ό,τι θα αναμενόταν δεδομένου του μεγέθους του γεγονότος, αν και οι αναλυτές συμφωνούν ότι η επόμενη εβδομάδα θα είναι ασταθής και με πιθανότητα περαιτέρω πτώσης . Οι ευρωπαϊκοί και αμερικανικοί δείκτες έχουν υποχωρήσει μεταξύ 1,5% και 2% από την έναρξη των εχθροπραξιών, αν και η αγορά αναμένει πιο έντονες κινήσεις καθώς εξελίσσονται τα γεγονότα.
Αντίθετα, ο χρυσός, τα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου και το δολάριο ΗΠΑ έχουν ενισχύσει τον παραδοσιακό τους ρόλο ως ασφαλή περιουσιακά στοιχεία . Το δολάριο έχει ανατιμηθεί κατά περίπου 0,9% από την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ η ζήτηση για αντιστάθμιση κινδύνου στις αγορές αυξάνεται για την προστασία από μια πιθανή επιδείνωση της κατάστασης.
Η χρηματιστηριακή αγορά του Ισραήλ εξέπληξε με ιστορικά κέρδη, αντανακλώντας την αντίληψη ορισμένων επενδυτών ότι η κίνηση της Ουάσινγκτον θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για διπλωματική συνεργασία. Ωστόσο, στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή, οι αγορές είναι πιο επιφυλακτικές, με ανάμεικτες κινήσεις ανάλογα με την εγγύτητα και το βάρος κάθε χώρας στον ενεργειακό τομέα.
Όσον αφορά τους επενδυτές, οι μεγάλοι διαχειριστές κεφαλαίων και οι τράπεζες συνιστούν επί του παρόντος την ψυχραιμία, τη διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων και την προτίμηση αμυντικών τομέων όπως η ενέργεια, ο χρυσός, τα βασικά καταναλωτικά αγαθά και η υγειονομική περίθαλψη. Η ιστορία δείχνει ότι οι γεωπολιτικοί πανικοί τείνουν να έχουν προσωρινές επιπτώσεις στις χρηματιστηριακές αγορές, αλλά η τρέχουσα αβεβαιότητα δικαιολογεί συνεχή επαγρύπνηση.
Μεσοπρόθεσμοι οικονομικοί και πολιτικοί κίνδυνοι
Ένας βασικός παράγοντας είναι ο έμμεσος αντίκτυπος που μπορεί να έχει ο πληθωρισμός ενέργειας στις νομισματικές πολιτικές των κεντρικών τραπεζών . Με την άνοδο των τιμών, αυξάνεται η πιθανότητα η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ή άλλες κεντρικές τράπεζες να καθυστερήσουν ή να αναβάλουν τις μειώσεις των επιτοκίων. Αυτό θα επηρέαζε το Euribor, το κόστος των στεγαστικών δανείων, την επιχειρηματική δραστηριότητα και, τελικά, την απασχόληση.
Επιπλέον, η ίδια η πολιτική αβεβαιότητα και η πιθανότητα ιρανικών αντιποίνων —όπως έχει ήδη προειδοποιήσει το ιρανικό κοινοβούλιο, συνιστώντας επίσημα το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ— αυξάνουν την πίεση στην παγκόσμια οικονομία . Ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού, όπου η οικονομική ανάπτυξη σταματά και οι τιμές αυξάνονται, καθίσταται πραγματική ανησυχία για τους αναλυτές και τους θεσμούς.
Ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια διαρκής αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 20%-30% θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά 0,5% έως 1% , ενώ ο πληθωρισμός των καταναλωτών θα παρουσίαζε ανάλογη αύξηση.
